เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา ณ ห้องประชุมสะบารัง โรงแรม ซี.เอส.ปัตตานี อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ ผ่านกองทุนวิจัยและพัฒนากิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม เพื่อประโยชน์สาธารณะ ได้ดำเนินโครงการเครือข่ายผู้บริโภคสื่อ ตรวจสอบข่าวลวง และร่วมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริม สนับสนุนให้แกนนำเยาวชนและประชาชนในพื้นที่ มีทักษะการรู้เท่าทันสื่อ สามารถเฝ้าระวังและตรวจสอบข่าวลวง หรือข้อมูลบิดเบือน ตลอดจนร่วมสร้างกลไกและพื้นที่ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ประสานความร่วมมือ เพื่อนำเสนอข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ อันจะนำไปสู่การหนุนเสริมกระบวนการสร้างสังคมสันติสุขอย่างสร้างสรรค์
ปัจจุบัน สถานการณ์การแพร่ระบาดของข่าวลวง (Fake News) และข้อมูลบิดเบือน (Misinformation & Disinformation) ในสื่อสังคมออนไลน์ได้กลายเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่สร้างความขัดแย้งในสังคมอย่างรุนแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่เปราะบางอย่างจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และบางอำเภอของจังหวัดสงขลา) ซึ่งมักมีการนำประเด็นอ่อนไหวทางด้านประวัติศาสตร์ ชาติพันธุ์ ศาสนา และอัตลักษณ์ความเป็นมลายู มาผลิตเป็นข่าวลวงเชิงวาทกรรม ก่อให้เกิดอคติและความเข้าใจผิดระหว่างพหุวัฒนธรรม ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคง วิถีชีวิต และเศรษฐกิจการท่องเที่ยวในพื้นที่
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ในฐานะสถาบันวิชาการในพื้นที่ ได้ตระหนักถึงปัญหาดังกล่าว จึงได้ดำเนินโครงการนี้ขึ้น โดยมุ่งเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนตามกรอบสากล เพื่อสร้างกลไกขับเคลื่อนพลังผู้บริโภคสื่อและสร้างแกนนำเยาวชนในพื้นที่ให้มีทักษะการรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล อย่างไรก็ดี การจะสร้างกลไกเฝ้าระวังและการกลั่นกรองข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพนั้น ไม่อาจดำเนินงานได้โดยลำพัง แต่จำเป็นต้องอาศัยการบูรณาการทำงานร่วมกันกับหน่วยงานภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคความมั่นคง ภาคเอกชน และภาคประชาสังคมอย่างเป็นระบบ ทางคณะทำงานจึงได้จัดเวทีประชุมครั้งนี้ขึ้นเพื่อนำผลจากการทบทวนวรรณกรรมและการสัมภาษณ์เชิงลึกมาเป็นฐานข้อมูลตั้งต้น ในการร่วมกันออกแบบนโยบายและแนวปฏิบัติที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชนในปัจจุบัน
กิจกรรมที่น่าสนใจภายในงาน เช่น เวทีเสวนา และระดมความคิดเห็น (ช่วงที่ 1): "การร่วมออกแบบและกำหนดแนวทางการส่งเสริมและสนับสนุนเครือข่ายผู้บริโภคสื่อ ตรวจสอบข่าวลวง และร่วมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้" นำเสนอผลการทบทวนวรรณกรรมและข้อค้นพบจากการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาข่าวลวงและวาทกรรมในพื้นที่ ระบุบทบาทของแต่ละหน่วยงานในการสนับสนุนเครือข่าย วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์
เวทีระดมความคิดเห็น (ช่วงที่ 2): "การเชื่อมโยง บูรณาการแผนงานร่วมกัน" วางกลไกประสานงานระหว่าง ม.อ., ภาครัฐ (ศอ.บต./กอ.รมน.), ภาคประชาสังคม และภาควิชาการ ออกแบบช่องทางรับ – ส่งข้อมูลการเตือนภัยข่าวลวงร่วมกัน วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์
การประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop): "การกำหนดหลักเกณฑ์ และคัดเลือกเยาวชน ประชาชน เข้าร่วมโครงการ" กำหนดเกณฑ์คุณสมบัติแกนนำเฝ้าระวัง 3 จังหวัด วางแผนการกระจายสัดส่วนผู้เข้าร่วมอบรมในระดับอำเภอ วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์
"การสรรหาบุคคลเพื่อจัดตั้งคณะที่ปรึกษาโครงการ และกำหนดกลไกการให้คำปรึกษาแก่สมาชิกเครือข่ายเฝ้าระวัง" เสนอรายชื่อบุคคลสำคัญในพื้นที่เพื่อแต่งตั้งเป็นที่ปรึกษาโครงการ สรุปข้อตกลงและกลไกการทำงานร่วมกันในระยะต่อไป วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์
ขอบคุณภาพจาก สำนักพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และพันธกิจสังคม - OMS
